Kardiomiopatia u psa - objawy, diagnostyka i opieka

Gdy pies szybciej się męczy, kaszle po spacerze albo nagle słabnie, serce może być jednym z powodów, których nie wolno bagatelizować. Kardiomiopatia u psa to choroba mięśnia sercowego o różnym przebiegu, dlatego wyjaśniam, jakie daje objawy, skąd się bierze, jak wygląda diagnostyka i co naprawdę oznacza dla codziennego życia z czworonogiem.

Co dzieje się z sercem chorego psa

Kardiomiopatia oznacza chorobę mięśnia sercowego. Serce może wtedy słabiej się kurczyć, mieć trudności z napełnianiem albo pracować w nieprawidłowym rytmie. Dla opiekuna najważniejsze jest to, że problem nie zawsze zaczyna się od wyraźnego kaszlu. Przez wiele miesięcy pies może wyglądać zupełnie zdrowo.

Najczęściej u psów rozpoznaje się kardiomiopatię rozstrzeniową. W jej przebiegu komory serca powiększają się, a ich ściany tracą prawidłową siłę skurczu. W konsekwencji organizm otrzymuje mniej krwi, a w późniejszym etapie może dojść do zastoju płynu w płucach lub jamie brzusznej.

Rzadziej spotyka się inne postacie, między innymi chorobę arytmogenną prawej komory, kojarzoną szczególnie z bokserami, oraz kardiomiopatie przerostowe i restrykcyjne. Nie każda powiększona sylwetka serca oznacza jednak kardiomiopatię. Podobny obraz mogą dawać choroby zastawek, nadciśnienie, wady wrodzone lub niektóre choroby ogólne.

Rasy, przyczyny i czynniki ryzyka

Wrodzone predyspozycje mają duże znaczenie, zwłaszcza przy postaci rozstrzeniowej. Częściej dotyczy ona dobermanów, dogów niemieckich, wilczarzy irlandzkich, nowofundlandów, bernardynów i bokserów, choć zachorować może również pies bez rodowodu. U dobermanów badanie wykonane tylko raz nie daje pełnego bezpieczeństwa, ponieważ choroba może ujawnić się dopiero po czasie.

Przyczyna nie zawsze jest możliwa do ustalenia. Podejrzewa się udział genów, zapalenia mięśnia sercowego, toksyn, długotrwałych arytmii oraz niektórych leków, na przykład doksorubicyny stosowanej w leczeniu nowotworów.

Osobnego komentarza wymaga żywienie. U części psów opisywano związek między chorobą mięśnia sercowego a niedoborem tauryny lub określonym składem diety, w tym niektórymi karmami bezzbożowymi i dietami opartymi na nietypowych źródłach białka. Nie oznacza to, że każda karma bez zbóż jest szkodliwa. Ja nie zmieniałabym diety na własną rękę ani nie wprowadzałabym tauryny bez badań i konsultacji, bo równie problematyczna może być dieta domowa niezbilansowana pod względem aminokwasów.

Jeśli pies należy do rasy podwyższonego ryzyka, rozsądny plan profilaktyczny powinien ustalić kardiolog weterynaryjny. Zwykle bierze się pod uwagę coroczne badanie serca, EKG oraz, w wybranych przypadkach, całodobowe badanie Holterem.

Objawy, których nie warto tłumaczyć wiekiem

Początkowe oznaki bywają subtelne. Pies może przestać dotrzymywać kroku na spacerze, częściej odpoczywać, niechętnie wchodzić po schodach albo po wysiłku długo dochodzić do siebie. U aktywnego psa łatwo uznać to za gorszy dzień, nadwagę lub starzenie się, ale nowa nietolerancja wysiłku zawsze zasługuje na sprawdzenie.

• szybszy lub bardziej wysiłkowy oddech podczas odpoczynku,
• kaszel, krztuszenie albo niepokój w nocy,
• osłabienie, chwiejny chód lub omdlenia,
• nagłe ograniczenie aktywności,
• spadek apetytu i masy ciała,
• powiększenie obrysu brzucha wskutek gromadzenia płynu,
• blade lub sine dziąsła,
• nagła śmierć sercowa, która może wystąpić szczególnie przy ciężkich zaburzeniach rytmu.

W domu można kontrolować częstość oddechów, ale tylko wtedy, gdy pies śpi albo spokojnie leży i nie dyszy. Jeden ruch klatki piersiowej w górę i w dół to jeden oddech. U większości psów prawidłowy wynik wynosi około 15-30 oddechów na minutę. Jeśli wynik przekracza 30 i powtarza się w kolejnych pomiarach, skontaktuj się z lekarzem weterynarii. Oddech powyżej 35, widoczna praca brzucha, duszność, sine dziąsła lub omdlenie oznaczają potrzebę pilnej pomocy.

Kaszel sam w sobie nie rozpoznaje choroby serca. U psów częściej odpowiadają za niego schorzenia dróg oddechowych, dlatego nie warto podawać leków przeciwkaszlowych bez badania. To właśnie połączenie objawów, badania klinicznego i wyników dodatkowych pozwala odróżnić problemy płucne od niewydolności krążenia.

Jak wygląda rozpoznanie i czego spodziewać się w gabinecie

Pierwszym krokiem jest osłuchanie serca i płuc, ocena tętna, błon śluzowych, masy ciała oraz oddechu. Szmer może naprowadzić na chorobę, ale jego brak nie wyklucza kardiomiopatii. U części psów najważniejszym sygnałem są arytmie, których nie da się wiarygodnie ocenić podczas krótkiej wizyty.

Najbardziej przydatne badania to:

• echo serca z dopplerem, które pokazuje wielkość jam serca, grubość ścian i siłę skurczu;
• EKG, pomocne w wykrywaniu zaburzeń rytmu;
• Holter 24-godzinny, szczególnie ważny przy omdleniach, podejrzeniu arytmii lub w badaniach ras predysponowanych;
• RTG klatki piersiowej, pozwalające ocenić sylwetkę serca oraz ewentualny obrzęk płuc;
• badania krwi i moczu, w tym parametry nerkowe i elektrolity, potrzebne także przed rozpoczęciem lub zmianą leczenia;
• oznaczenia biomarkerów sercowych, takich jak NT-proBNP i troponina, które mogą uzupełnić diagnostykę, ale nie zastępują echa serca;
• badanie poziomu tauryny lub testy genetyczne, jeśli wskazuje na to rasa, dieta albo obraz kliniczny.

W praktyce nie przywiązywałabym zbyt dużej wagi do pojedynczego wyniku. Prawidłowe EKG nie wyklucza zmian strukturalnych, a samo RTG nie pokaże dokładnie, jak pracuje mięsień sercowy. Najwięcej informacji daje połączenie echa, oceny rytmu i obserwacji psa w domu.

Leczenie zależy od postaci i zaawansowania choroby

Nie istnieje jeden schemat odpowiedni dla każdego psa. Inaczej prowadzi się zwierzę bez objawów, u którego wykryto wczesne zmiany, inaczej psa z niewydolnością serca, a jeszcze inaczej pacjenta z dominującymi arytmiami. Celem jest poprawa jakości życia, ograniczenie zastoju płynów i zmniejszenie ryzyka groźnych zaburzeń rytmu.

W zależności od sytuacji lekarz może zastosować pimobendan, leki moczopędne, inhibitory ACE, spironolakton lub leki przeciwarytmiczne. Dawki ustala wyłącznie lekarz, ponieważ nieprawidłowe leczenie może obciążyć nerki, zaburzyć poziom elektrolitów albo pogorszyć stan psa z innym typem choroby serca.

Jeśli przyczyną jest niedobór lub choroba możliwa do odwrócenia, rokowanie może być lepsze. Przykładowo, w wybranych przypadkach związanych z tauryną poprawa może pojawić się po kilku tygodniach lub miesiącach suplementacji, ale decyzję powinny poprzedzać ocena diety i badania. Sam suplement nie naprawi kardiomiopatii o podłożu genetycznym.

Rokowanie jest bardzo różne. Zależy od rasy, stadium choroby, siły skurczu serca, rodzaju arytmii, obecności obrzęku płuc oraz reakcji na leczenie. Pies z wczesnymi zmianami może przez długi czas funkcjonować dobrze, natomiast nagła duszność lub omdlenia wymagają znacznie ostrożniejszej oceny.

Codzienna opieka nad psem z chorym sercem

Największą różnicę robi systematyczność. Leki powinny być podawane o ustalonych porach, a opiekun powinien zapisywać apetyt, aktywność, kaszel, masę ciała i oddech podczas snu. Taki dziennik często pokazuje pogorszenie wcześniej niż pojedyncza wizyta kontrolna.

Aktywność zwykle nie musi zniknąć całkowicie, ale powinna być spokojna i dostosowana do możliwości psa. Lepsze są krótsze, częstsze spacery niż intensywne bieganie, skoki i forsowanie się w upale. Jeśli pojawia się duszność, osłabienie lub chwiejność, spacer należy przerwać i skontaktować się z gabinetem.

Przy niewydolności serca lekarz może zalecić dietę o umiarkowanej zawartości sodu. Nie chodzi jednak o karmienie resztkami ze stołu ani o gwałtowne przejście na domowe jedzenie. Pies powinien otrzymywać pełnoporcjową, dobrze zbilansowaną dietę, a każdą zmianę najlepiej omówić z lekarzem lub dietetykiem weterynaryjnym.

Po włączeniu leków kontroluje się między innymi nerki, elektrolity, ciśnienie i odpowiedź kliniczną. Nie zmieniaj dawki po jednym gorszym dniu i nie odstawiaj preparatu tylko dlatego, że pies wygląda lepiej. Poprawa często oznacza, że leczenie działa, a nie że choroba zniknęła.

Jeżeli pies omdleje, ma trudności z oddychaniem, nie może położyć się ze względu na duszność albo jego dziąsła stają się sine, potrzebuje natychmiastowej pomocy weterynaryjnej. W takiej sytuacji nie czekaj na planowaną kontrolę i nie próbuj leczyć go domowymi sposobami.

Co przygotować przed kolejną kontrolą serca

Przed wizytą zapisz wszystkie podawane leki, godziny ich podania, nowe objawy i wyniki pomiarów oddechu. Krótki film pokazujący kaszel, omdlenie albo sposób oddychania może być dla lekarza cenniejszy niż opis odtwarzany z pamięci.

Jeśli pies pochodzi z rasy obciążonej genetycznie, zapytaj o plan badań przesiewowych i możliwość konsultacji kardiologicznej. W przypadku zwierząt przeznaczonych do rozrodu choroba serca powinna być poważnym argumentem za rezygnacją z rozmnażania i dokładnym przeanalizowaniem rodowodu.

Najrozsądniejsze podejście łączy czujność z normalnym życiem. Choroba wymaga kontroli, ale dobrze prowadzony pies może nadal cieszyć się spacerami, zabawą i bliskością opiekuna, o ile aktywność, dieta i leczenie są dopasowane do jego aktualnego stanu.